Braterstwo chrzcielne. Jak budować Kościół bez podziałów
Wystąpienie ks. Piotra Studnickiego – zapis treści
https://mezczyzni.net/aktualne/braterstwo-chrzcielne-jak-budowac-kosciol-bez-podzialow/
Ks. Piotr Studnicki rozpoczął swoje wystąpienie od bezpośredniego nawiązania do tematu spotkania oraz do zgromadzonych uczestników, zwracając się do nich słowami: „witajcie bracia”. Już na początku podkreślił, że właśnie o braterstwie będzie mowa – o tym, jak je odkrywać, jak je budować i jak dzięki temu przyczyniać się do tego, by w Kościele, który jest wspólnotą Chrystusową, było mniej podziałów.
Zwrócił uwagę na opatrznościowy charakter samego terminu spotkania. Odbywało się ono w Tygodniu Modlitwy o Jedność Chrześcijan, a zmiana terminu sprawiła, że temat jedności Kościoła wybrzmiewał w szczególnym momencie. Zaznaczył, że gdy myślimy o jedności, najczęściej mamy przed oczami podziały między wyznaniami – katolikami, prawosławnymi i protestantami. Znacznie rzadziej natomiast myślimy o jedności wewnątrz Kościoła katolickiego, a właśnie tam – jak podkreślił – istnieją realne trudności, napięcia i podziały, które domagają się nazwania.
Klerykalizm jako źródło podziałów
Jednym z takich podziałów, jasno zdiagnozowanych przez papieża Franciszka, jest – według ks. Studnickiego – klerykalizm. W tym momencie prelegent podzielił się osobistą historią naukowego zainteresowania tym tematem. Został poproszony przez jedno ze zgromadzeń zakonnych w Krakowie o wygłoszenie konferencji na temat klerykalizmu. Przyjął to zaproszenie, choć – jak przyznał – początkowo wiedział o tym zjawisku niewiele poza tym, że papież Franciszek często o nim mówi.
Przystępując do przygotowań, przeprowadził pełną kwerendę strony Watykanu, analizując wszystkie wypowiedzi papieskie dotyczące klerykalizmu. Efekt badań był dla niego zaskakujący: znalazł 93 wypowiedzi papieża Franciszka poświęcone temu tematowi. W niektórych latach Franciszek zabierał głos w tej sprawie nawet 18 razy, a tylko w jednym roku – 2015 – nie pojawił się ani jeden taki tekst. Od początku pontyfikatu aż do jego końca papież mówił o klerykalizmie systematycznie i konsekwentnie, nie traktując go jako marginalnego problemu.
Co więcej, Franciszek nie używał tego pojęcia jedynie jako hasła. Posiadał – jak zaznaczył ks. Studnicki – spójny, całościowy opis zjawiska, a jednym z jego głównych skutków jest rozbijanie wewnętrznej jedności Kościoła. Papież oceniał klerykalizm jednoznacznie negatywnie, nazywając go m.in. perwersją, pokusą, plagą, zarazą, złem, chorobą, grzechem i problemem. W jednej z wypowiedzi Franciszek stwierdził nawet, że niemoralność niektórych papieży w historii była mniejszym problemem niż klerykalizm jako zjawisko systemowe.
Klerykalizm dotyczy także świeckich
Bardzo ważnym akcentem wystąpienia było podkreślenie, że klerykalizm nie jest wyłącznie problemem duchownych. Może on dotknąć zarówno księży, jak i świeckich. Co więcej – papież Franciszek wielokrotnie zaznaczał, że sklerykalizowany świecki bywa jeszcze groźniejszy niż sklerykalizowany ksiądz. Klerykalizm niemal zawsze jest bowiem „grzechem na dwie ręce” – układem, w którym jedna strona dominuje, a druga świadomie lub nieświadomie się na to godzi.
Pięć cech klerykalizmu
Na podstawie papieskich wypowiedzi ks. Studnicki wyróżnił pięć cech postawy klerykalnej.
- Autorytarny styl przewodzenia i sprawowania władzy, traktowanej nie jako służba, lecz jako dominacja i kontrola. Jako przykład podał parafie, w których nie funkcjonują realnie rady parafialne i ekonomiczne, mimo że ta druga jest wymagana przez prawo kanoniczne. Przywołał historię kolegi proboszcza, który próbował włączać świeckich w podejmowanie prostych decyzji, lecz spotykał się z odpowiedzią: „ksiądz wybierze, ksiądz wie lepiej”.
- Poczucie wyjątkowości, przekonanie, że z racji święceń lub funkcji jest się kimś ważniejszym, bliższym Bogu. Ks. Studnicki przywołał często słyszane zdanie: „proszę się pomodlić, bo ksiądz jest bliżej Pana Boga”, pokazując, że takie myślenie jest głęboko klerykalne i sprzeczne z teologią chrztu.
- Elitarne przeżywanie powołania, zamykanie się w ekskluzywnej grupie. Zwrócił uwagę na nadreprezentację duchownych w gremiach konsultacyjnych, nawet w sprawach bezpośrednio dotyczących świeckich, takich jak małżeństwo czy rodzina.
- Oczekiwanie uprzywilejowania, postawa roszczeniowa i ochrona własnej pozycji. Jako przykład podał język kościelny („czcigodny”, „najczcigodniejszy”), który jego zdaniem wzmacnia niepotrzebny dystans. Podzielił się osobistą decyzją, by zrezygnować z tego typu form grzecznościowych.
- Budowanie relacji manipulacyjnych i uzależniających, które prowadzą do wzajemnej niedojrzałości. W tym kontekście ks. Studnicki przywołał swoje doświadczenia z pracy przy ochronie małoletnich, pokazując, jak klerykalizm paraliżuje zdrowy krytycyzm i odpowiedzialność wspólnoty.
Klerykalizm w świetle Ewangelii
Prelegent zestawił te cechy z krytyką faryzeuszy i uczonych w Piśmie, jaką znajdujemy w Ewangelii. Cytował słowa Jezusa o wiązaniu ciężarów, o robieniu wszystkiego „na pokaz”, o zamykaniu Królestwa Niebieskiego przed ludźmi i o umiłowaniu zaszczytów. Podkreślił, że zmaganie Jezusa z faryzeizmem nie jest historią przeszłą – trwa ono również dziś w Kościele.
Konsekwencje klerykalizmu
Klerykalizm uderza zarówno w duchownych, jak i w świeckich. Ksiądz sprawujący swoje powołanie w sposób klerykalny deformuje obraz Chrystusa, który przyszedł, aby służyć. Świecki natomiast, zgadzając się na taki układ, dewaluuje łaskę chrztu, swoją godność i wolność chrześcijańską.
Drogi przezwyciężania klerykalizmu
Ks. Studnicki przedstawił następnie konkretne wskazania papieża Franciszka, jak przezwyciężać klerykalizm:
– pokuta, rozumiana jako realny rachunek sumienia z postaw klerykalnych;
– codzienna kontemplacja Chrystusa ukrzyżowanego jako antidotum na pasienie samego siebie;
– formacja ludzka duchownych, ucząca słuchania, empatii i dojrzałych relacji;
– formacja eklezjologiczna, przeżywanie Kościoła jako ludu Bożego pielgrzymującego razem;
– synodalność jako praktyka wspólnego rozeznawania;
– pogłębiona formacja teologiczna dotycząca chrztu.
Chrzest i kapłaństwo powszechne
Centralnym punktem nauczania była teologia chrztu. Ks. Studnicki przypomniał, że przez chrzest każdy zostaje włączony w relację z Ojcem, Synem i Duchem Świętym, stając się synem Boga, bratem Chrystusa i świątynią Ducha. Chrzest włącza wszystkich wierzących w kapłaństwo Jezusa Chrystusa – kapłaństwo powszechne, realizujące się w ofierze życia, misji prorockiej i królewskiej walce ze złem.
Kapłaństwo urzędowe istnieje na służbie kapłaństwu powszechnemu, a nie odwrotnie. Ks. Studnicki przywołał słowa św. Augustyna: „z wami jestem chrześcijaninem, dla was jestem biskupem”, parafrazując je w odniesieniu do własnego doświadczenia.
